Con người phi thường
Giáo sư
Việt
Thanh
Nguyễn
"Một tiểu thuyết gián điệp hấp dẫn, một câu chuyện đẹp, sâu sắc và đáng ngạc nhiên" là những gì ban giám khảo giải Pulitzer 2016 đã miêu tả tiểu thuyết The Sympathizer của nhà văn Việt Nguyễn.

Tin một cây bút gốc Việt đoạt giải Pulitzer ở hạng mục tiểu thuyết không chỉ làm chính tác giả bị sốc mà còn làm chấn động cả truyền thông trong nước. Trước khi được vinh danh, trên văn đàn trong và ngoài nước, không ai biết đến Việt Nguyễn như là một nhà văn, một tiểu thuyết gia.

The Sympathizer cũng chính là tiểu thuyết đầu tay của Việt Nguyễn.

Cuộc chiến lần hai

Việt Nguyễn tên khai sinh là Nguyễn Thanh Việt, sinh năm 1971 tại Ban Mê Thuột. Những năm cuối của chiến tranh Việt Nam chỉ là những khó khăn đầu tiên trong cuộc đời của nhà văn.

Sau năm 1975, Việt Nguyễn cùng gia đình định cư ở Mỹ. Ban đầu Việt phải sống cùng một gia đình người Mỹ ở Pennsylvania và cách biệt với ba mẹ. Sau đó vài năm, cả nhà lại được đoàn tụ và họ chuyển đến San Jose, California. Tại đây họ mở ra một trong những cửa hàng tạp hóa đầu tiên dành cho người Việt.

Đời sống của cộng đồng người Việt ở Mỹ vào giai đoạn đó vẫn chưa ổn định và an toàn. Người Việt Nam nhập cư vẫn phải chịu những kỳ thị, phân biệt và cực kỳ khó khăn để hòa nhập vào xã hội.

“Tôi nhớ hồi bé có một lần, tôi đi dạo trên phố Santa Clara nơi ba mẹ tôi có cửa hàng tạp hóa. Khi ấy tôi đã trông thấy một tấm biển treo trên cửa sổ một cửa hàng khác. Nó viết: “Lại một người Mỹ mất việc làm vào tay người Việt Nam” – Việt Nguyễn nhớ lại.
Ông nói tiếp: “Tôi tự hỏi không biết ông chủ của tấm biển ấy nghĩ gì khi biết rằng những người nhập cư đã phải trải qua những chuyện khủng khiếp như thế nào ở nước Mỹ.”

“Vào một đêm Giáng sinh nhà chúng tôi bị đột nhập. Kẻ đột nhập có súng. Hắn chĩa súng vào mặt từng người trong gia đình. Mẹ đã cứu tất cả chúng tôi. Bà đã liều mạng phóng ra khỏi nhà để kêu cứu…”

Những ký ức buồn và khủng khiếp như vậy đã tạo cho Việt Nguyễn một cái nhìn toàn vẹn và nhân văn về cộng đồng người Việt nơi xứ người với những nỗi buồn bên ngoài và những nỗi đau đến từ bên trong. Ông viết: "Mọi cuộc chiến tranh đều diễn ra hai lần, một lần trên chiến trường và một lần khác trong ký ức."

Những đau khổ và gian truân của cộng đồng này và của riêng cá nhân Việt Nguyễn dường như là diễn biến của cuộc chiến lần hai mà ông đã nhắc tới. Cuộc giằng xé dữ dội đó đã trở thành niềm cảm hứng cho Việt Nguyễn viết nên The Sympathizer

Sánh vai cùng George Orwell, Graham Greene

Việt Nguyễn không bắt đầu là một nhà văn, ông trước tiên là một học giả. Lớn lên trong gia cảnh không có gì nổi bật nhưng Việt Nguyễn đã nỗ lực rất nhiều để trên con đường học thuật.

Sau khi tốt nghiệp Cử nhân Tiếng Anh & Dân tộc học Đại học California Berkeley, ông tiếp tục theo đuổi học thuật và sau đó lấy bằng Tiến sĩ. Hiện tại Việt Nguyễn đang là giáo sư Dân tộc học & Tiếng Anh giảng dạy tại trường Đại học South California. Trước khi đoạt giải Pulitzer, Việt Nguyễn đã viết nhiều sách học thuật và một số truyện ngắn.
Vốn học thuật dồi dào ấy đã đào sâu tư tưởng và những ý niệm sâu sắc trong tiểu thuyết sau này của ông. Trong nhiều bài nhận xét The Sympathizer, người ta không ngại dành cho tác giả những lời khen tặng nồng nhiệt nhất.

Văn đàn Mỹ gần như gặp phải cơn chấn động khi The Sympathizer được xuất bản. Các nhà phê bình Mỹ gọi The Sympathizer là cuốn tiểu thuyết sâu sắc và cao rộng, là quyển sách buộc người Mỹ phải nghĩ lại về chiến tranh, là tác phẩm buộc người ta phải nhìn lại văn hóa Mỹ và trên hết đây là một tác phẩm văn học đích thực. Nghĩa là khi đọc The Sympathizer con người được "khai phóng ra khỏi giới hạn thân xác và những tình huống cụ thể trói buộc".

Thậm chí một số người bình luận sách ở Mỹ còn mạnh dạn xếp Việt Nguyễn với The Sympathizer ngang hàng với những tác gia kinh điển của văn học phương Tây như George Orwell với 1984 hay Graham Greene với Người Mỹ trầm lặng.

Bên cạnh giải thường Pulitzer cao quý, The Sympathizer còn được tạp chí Times bình chọn là một trong số 100 cuốn sách của năm 2015. Cuốn sách cũng đoạt một số giải thưởng khác như Dayton Literary Peace, Edgar,...

Sau The Sympathizer, Việt Nguyễn tiếp tục ra mắt cuốn sách khác với nhan đề Nothing Ever Dies: Vietnam and the Memory of War, nhận được nhiều phản hồi tích cực từ độc giả và giới phê bình. Với tâm hồn sâu rộng nhân văn, một điểm nhìn học thuật uyên bác và giọng văn tinh tế điêu luyện, không khó để Việt Nguyễn bước tiếp những bước dài trong văn nghiệp tương lai.

Quả không ngoa khi ai đó nhận định Việt Nguyễn là cái tên mang hy vọng của người Việt sẽ ghi dấu ấn trên lịch sử văn học thế giới.